By រូងភ្នំថ្មកំបោរដ៏ធំធេងនៅកម្ពុជា ដែលភាគច្រើនមិនទាន់មានការស្រាវជ្រាវយ៉ាងទូលំទូលាយ បានបង្ហាញពីភាពសម្បូរបែបជីវចម្រុះដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើល។ រូងភ្នំទាំងនេះជាជម្រករបស់ប្រភេទសត្វជាច្រើនដែលមិនទាន់បានរកឃើញ និងជាប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីតែមួយគត់នៅលើពិភពលោក។
ការស្រាវជ្រាវថ្មីមួយនៅភាគពាយ័ព្យខេត្តបាត់ដំបង បានរកឃើញប្រភេទសត្វថ្មីៗជាច្រើនសម្រាប់វិទ្យាសាស្ត្រ។ ក្នុងចំណោមការរកឃើញទាំងនោះ រួមមានពស់វែកពណ៌ខៀវស្រងាត់ដ៏ពិសេស ពស់ហោះ ជីងចក់ច្រើនប្រភេទ ខ្យងតូចៗពីរប្រភេទ និងសត្វក្រៀលពីរប្រភេទទៀត។
ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើឡើងដោយអង្គការអភិរក្ស Fauna & Flora រួមជាមួយក្រសួងបរិស្ថាន និងអ្នកជំនាញជនជាតិខ្មែរ។ ពួកគេបានរុករករូងភ្នំចំនួន ៦៤ នៅទូទាំងភ្នំ ១០ កន្លែង ចាប់ពីខែវិច្ឆិកា ២០២៣ ដល់ខែកក្កដា ២០២៥។
អ្នកស្រាវជ្រាវបានពន្យល់ថា ភ្នំនិងរូងភ្នំនីមួយៗនៅក្នុងទេសភាពថ្មក្រាសរបស់កម្ពុជា ដើរតួជា “មន្ទីរពិសោធន៍កោះ” សម្រាប់ការវិវត្តន៍។ ជម្រកដាច់ស្រយាលទាំងនេះអនុញ្ញាតឱ្យមានការសម្របខ្លួនជាពិសេសនៃជីវិតដែលរស់នៅទីនោះ។
បច្ចុប្បន្ន ពស់វែក និងប្រភេទជីងចក់ថ្មីចំនួនបី នៅតែកំពុងត្រូវបានដាក់ឈ្មោះ និងកំណត់លក្ខណៈជាផ្លូវការ។ ការរកឃើញទាំងអស់នេះត្រូវបានបោះពុម្ពផ្សាយក្នុងរបាយការណ៍ផ្លូវការនាថ្ងៃចន្ទម្សិលមិញ។
ការរកឃើញទាំងនេះបង្ហាញពីសក្ដានុពលដ៏ធំធេងនៃជីវចម្រុះនៅក្នុងរូងភ្នំកម្ពុជា ដែលនៅតែមានកន្លែងជាច្រើនទៀតដែលមិនទាន់បានស្រាវជ្រាវ។ នេះជាការបញ្ជាក់ពីសារៈសំខាន់នៃការអភិរក្សបរិស្ថានធម្មជាតិរបស់ប្រទេស។
